Ritueel 1. De openbare wassing der oren.

Tijd voor Thijs. Thijs Homan houdt op deze conferentie de Key Talk. Zie ook het filmfeuilleton op deze site. Maar even los van de inhoud: eigenlijk wordt facilitators hier de oren gewassen.

PIC_0453Homan schetst in vogelvlucht de werkvormen, ideeën en idealen die hij ontmoette in zijn eerdere leven. Jaren van groepssessies, veranderingstrajecten, trainingen met een doorwrocht plan. Hij herinnert zich zijn ademloze bewondering voor zijn collega’s, guru’s van de groepsdynamiek. Mannen die onmiddellijk zagen in welke fase een groep zat, trainers die een groep mee konden nemen de diepte in, leiders die het leerproces met vaste hand stuurden.

De toon van Homan is licht, ironisch, cabaretesk.

Talking Stick, Dialogue, Systemisch werken .. methodes die nog steeds gebruikt worden beschrijft hij als vermakelijke dwalingen op weg naar een helder besef. Het besef dat de begeleider (de leider?) van een groep maar wat deed. Dat wij eigenlijk alles kunnen zien in het proces van een groep. Niet omdat het er – objectief, wetenschappelijk – is, maar omdat je als trainer, als facilitator graag grip hebt. Omdat je graag iets wilt betekenen. Omdat je ziet wat je in je hoofd hebt. Want als je groepsfasen zoekt, dan zijn er groepsfasen. Maar als je niet zoekt, dan zijn ze er niet. Groepen kabbelen veel, doen lange tijd ongeveer dat, wat ze altijd doen. En soms zijn er vreemde oprispingen, crises, en er verandert iets.

Bij mij is ondertussen irritatie ontstaan door de ironie van Homan. Mijn respect voor dialoog en talking stick maakt dat ik helemaal niet wil horen hoe vermakelijk hij ze beschrijft. Wat vindt deze man eigenlijk zelf.

Maar langzamerhand (net als ik mijn observaties met mijn buurvrouw bespreek) word ik mijns-ondanks geraakt door een nieuw enthousiasme dat hij werkelijk heeft. Het plezier in de machteloosheid van de groepsbegeleider, de facilitator. Het plezier in de eigenwijsheid van de groep, die zijn eigen weg kiest, en daarin soms – ja soms de begeleider meeneemt, accepteert, als mede-groepslid. Dan ontstaat het “normale” gesprek waarin het “werkelijke” groepsproces zich afspeelt. Off Stage. Niet in nette verandertaal zoals we het in een sessie graag zien. Maar in gewone gesprekken. Zoals in de wandelgangen. Zoals collega’s met elkaar kijken naar wat er nu weer voor moois bedacht is, door trainer of directie.

PIC_0444De chaos van verandering, de chaos van een groepsproces, ontwikkelt zich hoe dan ook. Bezie het met een glimlach. Die duivelse glimlach van Homan. Een reactie uit het publiek. “U sabelt ons facilitators neer. Zo voel ik dat. Maar u biedt ons geen alternatief. Wat kunnen we dan wel doen?”. De reactie komt via SendSteps, het digitale vragenbord waar iedereen tijdens deze conferentie vragen op kan stellen. (Anoniem). Homan antwoordt iets (ik ben het vergeten) en dan vraagt Henri Haarmans als voorzitter aan het publiek of de vraag beantwoord is. “Ja!” roept een vrouw in het publiek. (Niet meer zo anoniem).

En dit onderdeel eindigt met een groot applaus voor Homan, want het was een sterk verhaal. En wij worden graag de oren gewassen.

Volgt de uitreiking van het boek “Faciliteren zonder omwegen” (geschreven, geredigeerd door een team van facilitators, allen aanwezig). Homan krijgt het eerste exemplaar uitgereikt.

Ik realiseer me dat facilitators ook een club vormen, die zichzelf serieus neemt. Een club die bestaat uit mensen die daarbij willen horen. En samen bieden ze ruimte aan de nar, die soms nare dingen zegt. Welkom Heer Nar, dank voor uw woorden. En dan gaan wij nu verder met het programma.

 

Ritueel 2. Overleg in de stamgroep

In dezelfde statige maar iets te volle Paterskapel volgt nu een merkwaardig ritueel: we nemen allen zitting in onze eigen stamgroep, een groep met de naam van een kleur. Ik noem dit nu merkwaardig, maar ik houd hiervan, en ik geniet.

Er was een vast heel belangrijke opdracht, een analyse van een afbeelding (van een groepsdynamisch thema). En er was de opdracht om kennis te maken – of misschien was dat ons eigen idee. Maar dat is wat we deden. Waar komen we allemaal vandaan? Namen noemen. Hoe doe je dat, kennismaken in een ruimte met veel lawaai, teveel mensen, en een vaag doel. In deze groep zouden we nog twee keer terugkomen, maar wat was daarvan het doel?PIC_0436

Wij maakten er een groepsdynamische opdracht van, reflecteerden op ons eigen proces. Er waren een paar die de leiding namen. We zochten naar de ervaring van een groep zijn. (Zo deed ik het tenminste). Anderen hielden zich stil, maar bleken laten wel een mening te hebben, of af te haken. We besloten een spel te doen: op volgorde van leeftijd zitten, maar dit moest op gevoel. En het was een wonder, we gaven onszelf spontaan applaus, want het bleek dat we haarfijn, tot op het halve jaar, op de juiste volgorde waren gaan zitten. Toen waren we een groep.

IMG_1226En na een workshopronde kwamen we weer bij elkaar. Maar de magie was weg. Er lag een te groot papier op tafel met een aantal vragen over onszelf, over groepsprocessen in de workshops (geloof ik, ik ben het vergeten). Sommigen gingen netjes antwoord geven, anderen probeerden met de hele groep iets te doen, weer anderen haakten af. Er ontstonden tweegesprekken. En later, aan het eind van de dag zaten we weer in deze groep. Maar een aantal groepsleden was weg. En anderen, vreemden, waren erbij gekomen. Nu was het over, de groep was weg.

Even waren we een groep geweest, wij van Lila. Eerst moest ik wat extra werk doen om er bij te horen, want van lastige fotograaf werd ik groepslid. Toen waren we een groep. En toen weer niet. Mij raakt dat wel. Een paar mensen wilde ik bij me houden.

 

Bij de borrel hoorde ik van een paar mensen dat ze dit groepsgedoe irritant vonden. Teveel ruis in die ruimte, te veel mensen. Geen helder doel met deze groep.

 

Terug naar Persmuskiet Tom Olie                Proloog                Verder naar Deelnemer aan drie workshops