Van testbeeld naar jezelf zijn

 

 

wanted-weekend-tas-tv

Testbeeld

Het eerste wat mij opvalt als ik de lobby van het Kontakt der Kontinenten betreed, is een tas met een testbeeld van een televisie erop. Mijn eerste associatie is dat het goed weergeeft wat een facilitator ervaart als hij of zij aan het doordraaien is. Krijg je een testbeeld als de groep je aan testen is? Of als jouw beeld van de groep niet aansluit op het beeld dat de groep van zichzelf heeft?

Oude mannenkapel

Uit alle hoeken en gaten van het klooster worden de genodigden opgetrommeld voor het plenaire gedeelte. De oude mannenkapel biedt niet alleen ruimte meer voor oude mannen. Ook jonge mannen, oude vrouwen en jonge vrouwen met een open instelling vullen de zaal met een open space-opstelling. Mijn (jonge) buurman verwacht tijdens de bijeenkomst ideeën op te doen, vooral hoe je je intuïtie kunt inzetten tijdens groepsdynamica-processen.

De facilitator draait door

Henri Haarmans loopt door de zaal, tussen de groepjes door en wordt achtervolgd door een fotograaf in een legerjas. Het is duidelijk zijn bedoeling de presentator door te laten draaien. Het publiek voelt mee met de spanning die er ontstaat. Wat doe je als dit bij jouw sessie gebeurt? Het zorgt er in ieder geval voor dat je niet op de automatische piloot doorgaat. Doordraaien kan vele betekenissen hebben, zowel positief als negatief. Je kunt gewoon doordraaien, wat er ook in de groep gebeurt. Of je filmt van bovenaf, zoals bij de Tour de France en draait met de camera rondjes boven het gebied. Of je krijgt klachten van je partner als je weer eens te lang doorgaat: “Hij draait weer eens door!” Bijna tweederde van de aanwezigen geeft aan vooral door te draaien door zijn opdrachtgever. Daarna volgen de groep, het onderwerp en de co-facilitator.

Opdracht

Nu gaan alle groepen in de zaal in gesprek over wie zij zijn en wat een situatietekening zegt over groepsdynamica. Onze ‘witte’ groep is heel betrokken bij elkaar, we luisteren en vragen ons af in hoeverre we een facilitator nodig hebben. De groepsdynamiek wordt gedefinieerd als positief structuurloos. Iedereen brengt weer een ander perspectief in op groepsdynamica en we concluderen dat de diversiteit aan perspectieven ons weer verder brengt in onze eigen kijk op dit onderwerp.

Key talk Thijs Homan

En dan volgt er een college dat zo boeiend wordt verteld dat ik ademloos luister. Naast mij wordt gefluisterd dat er een nieuwe cabaretier is opgestaan. Deze hoogleraar Changemanagement bij de Open Universiteit gaat in op Acting in the unknown. Veel verandering ontstaat ondanks verandermanagement. Hij neemt ons mee in zijn eigen facilitation-ervaringen door de jaren heen. Hieronder zet ik een aantal uitspraken die mij het meeste zijn bijgebleven:

–        Als er niet fors gehuild is, is de training fors mislukt… uit de vroegere T-group trainingen.

–        Gokken op het goede ontwerp: hopen dat ze jouw tools heel leuk vinden. Doen de geselecteerde tools wat je ervan had verwacht?

–        Dissipatief systeem: 95% van de literatuur gaat over stabiele systemen. Echter: er kan pas een nieuw systeem ontstaan als de machtsverhoudingen veranderen. Lange periodes kabbelt een groep voort, dan pas volgt een korte fase van chaos.

–        Decentreren rol facilitator: You can lead a horse to the water, but you can’t manage him to drink. Hoeveel beïnvloedingsvermogen heb ik als facilitator? Bij een intake: wat verkoop ik, welke mate van beheersing claim ik? Ga je dingen bereiken met groepen door een perfecte facilitator te zijn?

–        Onderscheid basic facilitation – developmental facilitation: Ben jij de eigenaar van de ground rules, of laat je de groep zelf haar ground rules vormen?

–        Vraag tussendoor: moet de groep uit evenwicht gebracht worden? Typisch een vraag van een facilitator, reageert Thijs Homan. Het uit evenwicht zijn is niet een lineair resultaat van jouw handelen. Het uit evenwicht zijn kan een katalysator zijn van een diepere verandering.

–        Wat gebeurt er met jou tijdens de training? Theory in U. Zeg je wat er in je omgaat?

–        Highly volatile left hand column: wat denk ik en voel ik? Wat zeg ik nou echt? Er gebeurt veel meer bij het voelen en denken. Kies je voor: being owned by your reaction, of voor: reflection on your reaction? Ergens zit er een interne sensor in je, die is opgebouwd door pijnlijke ervaringen uit het verleden. Venting: dit wil zeggen wat er in je hoofd omgaat, dit even delen.

–        Large scale interventions: hier ben je als facilitator veel minder belangrijk, de verantwoordelijkheid voor wat er gebeurt ligt bij de mensen zelf. Klassiek is dat je de sessie voorbereidt met een ontwerpteam. Dit is een microkosmos op zichzelf. Je bespreekt met hen wat er leeft en hierdoor hoef je niet zenuwachtig te zijn: de sessie zal kloppen bij wat er speelt. Zij spreken vaak geen ‘powerpoints’. Wat er in het ontwerpteam gebeurt, is ook van invloed op de groep. Het is een interventie op zich.

–        Organisatiedynamica: verschil tussen on stage en off stage behaviour. On stage is het gedrag als de facilitator erbij is. In veel gevallen kom je van buiten en de mensen zullen ‘Braaftaal’ spreken. Men is in grote mate bereid mee te doen terwijl het jouw spel niet is. Dit geldt met name voor Large scale interventies. Als ze een goede evaluatie geven, zijn ze er snel vanaf. Off stage vinden de gesprekken plaats bij de koffie-automaat. Sense making about the gathering. De vraag is of jij ook off stage kunt gaan. Kun je in één uur het vertrouwen van de groep winnen?

–        Complex responsive: betekenisgeving gaat over de identiteit en hangt 100% samen met de informele machtsverhouding. Als er een klaagcultuur is, is het maar de vraag of je het geaccepteerd krijgt. Alles wat jij zegt is een gesture, een act, maar die is betekenisloos. Die krijgt pas betekenis door de betekenis van een ander. De groep bepaalt wie jij bent en wordt => acting into the unknown.

 

Wees jezelf

De rode draad van zijn verhaal en van deze dag is voor mij: wees jezelf als facilitator en kies de technieken die bij je passen. In plaats van door te draaien en een testbeeld te vertonen, kun je ook je zenders kiezen en met het publiek de programmering bepalen. Als er ruzie ontstaat om de afstandsbediening, kan dit betekenen dat je in de fase van chaos zit, die zeldzame 5% van een dissipatief systeem. Dat biedt juist de kans om de broodnodige verandering door te voeren, het vormt de katalysator voor een diepere verandering. Wat jouw rol hierin is zal worden bepaald door de groep en de betekenis die zij daaraan geven. Het beste wat je dan ook kunt doen is simpelweg varen op de golven van de groep, vanuit wie jij bent.

Persoonlijke reflectie

Door deze Conferentie heb ik een nieuwe betekenis kunnen geven aan faciliteren. Ik heb erg genoten van de gesprekken die ik heb gevoerd met mede-facilitators en ik heb veel opgestoken van het ochtendprogramma en de workshops. ’s Ochtends voelde ik mij wat overvoerd. Er gebeurde zoveel om me heen, ik proefde zoveel ervaring bij de mensen die ik sprak, dat ik de spreekwoordelijke lat voor mezelf als facilitator opeens heel hoog ging leggen. Mijn testbeeld was al snel ingeschakeld. Dankzij de workshop over het Sociaal Panorama kon ik afstand nemen en besefte ik dat ik niet hetzelfde ben als mijn zelfbeeld. Daardoor kwam ik tot rust, het testbeeld verdween en nu kon ik veel meer mezelf zijn en genieten. Ik heb waardevolle contacten kunnen leggen en meer inzicht gekregen in hoe ik mijzelf verder kan ontwikkelen als facilitator.

Dank jullie wel, Conferentie-organisatie, voor het organiseren van deze dag!

 

 

foto_van_MargarethaMargaretha Schokker is gek op faciliteren en gefascineerd door drijfveren van mensen. Dankzij een reorganisatie ondergaat zij nu een carrière-switch richting de menskant van organisatie-ontwikkeling. Zij loopt stage bij Hartelijk Gefaciliteerd en kreeg als opdracht van het IAF een impressie te maken van de Conferentie als leerervaring.