Welke waarde stuurt gedrag?

Als in een team veel irritaties en discussies voorkomen, kan het goed zijn om de verschillende waarden van de teamleden in kaart te brengen en met elkaar te delen. Waarden definiëren wat belangrijk voor je is, en dat uit zich – bewust of onbewust – in je gedrag. Door inzicht te krijgen in iemands waarden kun je begrijpen wat de achterliggende reden van zijn gedrag is. Dit maakt het voor het team inzichtelijker wat er aan de hand is, en het bevordert het onderlinge begrip.

Voorbeelden van waarden zijn: Vrijheid, eerlijkheid, vriendelijkheid, vertrouwen, rechtvaardigheid, openheid, er toe doen. Je kunt je voorstellen dat als je ‘veiligheid’ hoog in je vaandel hebt staan, je waarschijnlijk thuis niets op de trap laat liggen, omdat er anders ongelukken kunnen gebeuren.  Je kunt je dan ergeren aan iemand die rommel op een trap laat liggen.

Om een gesprek over waarden op gang te brengen, is het mooi om te starten met gedrag dat mogelijk voortkomt uit waarden die van belang gevonden worden, aangepast met wat er in het team speelt.

  • Wat maakt het dat je soms zo fel reageert?
  • Wat maakt het dat we afspraken over veiligheid niet altijd even nauw nemen?
  • Wat is de reden dat er telkens discussies ontstaan over de vakantieplanning?

Voor zo’n inventarisatie is wel veel openheid en vertrouwen nodig, want waarden worden snel als persoonlijk ervaren.

Het is vaak niet handig als de leidinggevende een dergelijke inventarisatie begeleidt, omdat hij mogelijk onderdeel is van ‘het probleem’. Een onafhankelijk facilitator kan helpen veiligheid te creëren. Bijvoorbeeld door te starten met op de vloer een visuele kaart van Nederland of de wereld te plaatsen en iedereen te vragen om te gaan staan waar zijn geboorteplaats lag. Een eerste vraag kan dan zijn: “Welke belangrijke waarde van thuis heb je meegekregen?” De gesprekken ontstaan dan vanzelf, waarna de focus langzaamaan verschoven kan worden naar de werkelijkheid van het team.

Meer weten over waarden? Lees dan het werk van Robert Dilts en Gregory Bateson.

Deze bijdrage is geschreven door Nanneke de Fouw.