Rollen bij het begeleiden van groepsprocessen

Als je met een team aan de slag bent, is het goed om je telkens bewust te zijn van je rol. Hoe pas je je rol toe?
Iedereen faciliteert, zoals iedereen ook communiceert. Iedereen heeft daarin een eigen sterkte, stijl, werkwijze of benadering. Je kunt je eigen sterkte mengen met faciliteren. De stijlen zijn bekend onder veel namen, als leerstijlen of teamrollen.

Coach versus faciliterend coach
Een coach zit naast de klant ‘op de bank’, vandaar het woord coach. Coaches richten zich op het verbeteren van de competenties van de coachee in relatie tot de meetlat. Daarbee staat het eigenaarschap voor het ontwikkelen bij de coachee centraal. Datzelfde geldt voor een teamcoach. De mate van ontwikkeling van een team wordt zelfs afgemeten aan de mate waarin het team in staat is zelf eigenaarschap te nemen.
Faciliterende coaches stimuleren de dialoog in teams door het inzetten van technieken werkvormen, bijv. Appriciative Inquiry, Socratische dialoog, Deep Democracy, the Circle Way … ).

Een trainer versus een faciliterend trainer
Een trainer draagt in de eerste plaats kunde over. Met gebruik van schema’s, metingen en tests brengt de trainer ons dichter bij ons doel. Een medaille, de overwinning of gewichtsverlies, de kennis. Daarmee verschillen de doelen van trainer en trainee wel. Op een gegeven moment is de training over.
Een faciliterend trainer gaat uit van de leerdoelen die de deelnemers zelf formuleren en richt zich vooral op het begeleiden van het leerproces. Dat noemen we ook wel een modereren. De faciliterende trainer heeft hetzelfde doel als het team.

Consultant versus faciliterend consultant
Consultants geven over het algemeen op basis van een model, systeem of structuur advies. Ze schrijven een adviesrapport en bieden dat aan aan een manager en het team.
Faciliterende consultants gebruiken een model als kapstok en laten de invulling over aan de deelnemers. Een door de deelnemers zelf geformuleerd advies motiveert meer, ook al past het soms niet in het model.

Presentator versus faciliterend presentator
Een presentator tracht door zijn presentatie de ander te beïnvloeden. Met het tonen van gevoelens, emoties – zoals lachende gezichten – moeten anderen in zijn verhaal gaan geloven. Presentaties spreken aan, maar wat er verteld wordt, wordt weer snel vergeten. Presenteren wordt snel eenrichtingsverkeer.
Een faciliterend presentator gebruikt verschillende werkvormen tijdens zijn presentatie. Hij zet de deelnemers aan het werk, laat ze zelf zaken ontdekken. Door meer interactie te presenteren, beklijft het verhaal beter.

Projectleider/manager versus de faciliterende projectleider
Expertise, doorzettingsvermogen en leiderschap zijn belangrijk om dingen voor elkaar te krijgen. Een projectmanager beschikt daarover. Meestal zelfs over zoveel bekwaamheid, dat het weerstand bij anderen, de projectleden of andere stakeholders, opwekt. Je kunt sturen van voren, je kunt opjagen van achteren, maar het gewenste resultaat wordt vaak niet bereikt.
Een faciliterend projectleider/manager werkt vanuit het midden. Door de projectleden en andere stakeholders te ondersteunen in hun werk of met hun beslissingen, krijgt hij meer gedaan. Door de mensen zelf.

Zie ook:

Deze bijdrage is geschreven door Jan Lelie.